Hướng dẫn nhận biết triệu chứng của một số bệnh và tình trạng tiêu hóa thường gặp

Dưới đây là tổng quan ngắn gọn về một số bệnh và tình trạng phổ biến có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tiêu hóa:

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD): GERD là tình trạng axit và các enzym tiêu hóa từ dạ dày trào ngược lên thực quản, ống dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Hiện tượng này được gọi là trào ngược axit. Triệu chứng thường gặp nhất là cảm giác nóng rát hoặc thắt chặt ở ngực, còn gọi là ợ nóng. Ngoài ra, người bệnh có thể bị buồn nôn, có vị chua hoặc đắng trong miệng, khó nuốt, đau họng, ho, thở khò khè hoặc thường xuyên phải khạc cổ họng. Khi axit dạ dày trào ngược nhiều lần, niêm mạc thực quản sẽ bị kích thích và viêm. Nếu không được điều trị, GERD có thể gây tổn thương lâu dài cho thực quản.

Bệnh celiac: Tình trạng này xảy ra khi hệ miễn dịch nhầm lẫn gluten, một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch đen và lúa mạch, là “chất lạ” và tấn công nó. Trong quá trình này, hệ miễn dịch đồng thời làm tổn thương các nhung mao ruột non, là những cấu trúc nhỏ dạng ngón tay trong ruột non có vai trò giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất từ thức ăn. Các triệu chứng của bệnh celiac bao gồm tiêu chảy, mệt mỏi, đầy bụng, đau bụng và sụt cân.

Bệnh túi thừa đại tràng và viêm túi thừa: Trong bệnh túi thừa đại tràng, các túi nhỏ hình thành và phình ra qua những điểm yếu trên thành đại tràng. Những túi nhỏ giống như bong bóng này được gọi là túi thừa. Hầu hết những người mắc bệnh túi thừa đại tràng không có triệu chứng, nhưng một số người có thể bị co thắt nhẹ, táo bón hoặc đầy hơi.

Nếu các túi thừa bị viêm hoặc nhiễm trùng, tình trạng đó được gọi là viêm túi thừa. Viêm túi thừa có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng. Những triệu chứng thường gặp nhất của viêm túi thừa là đau và nhạy cảm ở vùng bụng, cảm giác căng tức ở vùng bụng dưới, sốt, ớn lạnh, co thắt bụng và táo bón.

Bệnh viêm ruột (IBD): IBD xảy ra khi hệ miễn dịch nhầm lẫn và tấn công đường ruột, gây viêm các mô ruột. Hai dạng chính của bệnh là bệnh Crohn và viêm loét đại tràng (UC).

Ở bệnh Crohn, lớp niêm mạc bên trong và các lớp sâu hơn của thành ruột đều có thể bị viêm. Tình trạng viêm này có thể khiến thành ruột dày lên hoặc bị bào mòn từng vùng, tạo thành các vết loét, vết nứt và khe nứt. Ngoài ra, tình trạng viêm cũng có thể dẫn đến hình thành áp xe (những túi chứa mủ). Bệnh Crohn là một bệnh mạn tính. Khi đã mắc bệnh, người bệnh thường phải sống chung với bệnh suốt đời.

Các triệu chứng thường gặp của bệnh Crohn bao gồm:

• đau bụng, thường ở vùng ngang hoặc dưới rốn và thường nặng hơn sau bữa ăn

• tiêu chảy, có thể kèm theo máu

• sụt cân

• suy nhược hoặc mệt mỏi

• các vết loét quanh hậu môn

• đau khi đi đại tiện

• tình trạng nhiệt miệng hoặc loét miệng gây đau đớn;

• chán ăn

• các triệu chứng ngoài đường ruột như đau khớp, đau lưng, đau mắt hoặc phát ban trên da

Với bệnh viêm loét đại tràng: tình trạng viêm ở lớp niêm mạc của ruột già (đại tràng) sẽ tạo ra các vết loét. Điều này có thể gây chảy máu, tiêu chảy, sụt cân và mệt mỏi. Các triệu chứng khác có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ viêm và vị trí viêm trong đại tràng. Bao gồm:

• đau quặn bụng, đặc biệt ở vùng bụng dưới

• thường xuyên có cảm giác muốn đi đại tiện 

• rất ít dấu hiệu báo trước khi cần đi đại tiện

• chán ăn

• sốt

• mất nước

• các triệu chứng ngoài đường ruột như đau khớp, đau lưng, đau mắt hoặc phát ban trên da.

Hội chứng ruột kích thích (IBS): IBS được đặc trưng bởi các đợt táo bón hoặc tiêu chảy tái diễn (hoặc cả hai), kèm theo đau bụng, đầy hơi và sinh nhiều khí trong đường ruột. Mức độ nghiêm trọng và thời gian kéo dài của các triệu chứng có thể khác nhau. Một số trường hợp chỉ nhẹ và xuất hiện rồi biến mất, trong khi những trường hợp khác có thể nặng và kéo dài nhiều tuần. Một số người có thể không gặp triệu chứng trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm giữa các đợt bùng phát. Hầu hết người mắc IBS không thể khỏi hoàn toàn, nhưng việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sử dụng thuốc và kiểm soát căng thẳng có thể giúp kiểm soát tình trạng này. IBS không làm tăng nguy cơ mắc viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hoặc ung thư đại tràng.

Ghi nhận tác quyền và Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bản quyền © 2025 thuộc Đại học Harvard. Tác phẩm gốc được Harvard Health Publishing biên soạn bằng tiếng Anh. Manulife hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính chính xác và sự phù hợp của bản dịch này. Phiên bản tiếng Việt là bản dịch từ nguyên bản tiếng Anh và chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin. Trong trường hợp có bất kỳ sự khác biệt hoặc cách hiểu không rõ ràng nào giữa bản tiếng Việt và bản tiếng Anh, bản tiếng Anh sẽ được ưu tiên áp dụng.