Những thay đổi về sức khỏe tiêu hóa: Khi nào cần tìm đến sự chăm sóc y tế?

Xác định tình trạng khó chịu bạn đang gặp phải

Bước đầu tiên để hiểu tình trạng khó chịu ở đường tiêu hóa là xác định chính xác triệu chứng của mình 

Ợ nóng

Cảm giác nóng rát ở ngực này thường do axit dạ dày trào ngược lên thực quản (ống nối giữa miệng và dạ dày). Tình trạng này xảy ra khi cơ vòng (cơ thắt) có nhiệm vụ ngăn dòng trào ngược tạm thời giãn ra hoặc hoạt động không hiệu quả. Ợ nóng cũng có thể gây đau họng, ho hoặc để lại vị kim loại trong miệng sau bữa ăn.

Táo bón

Nếu bạn đi đại tiện ít hơn ba lần mỗi tuần thì được xem là táo bón. Hoặc nếu phân cứng, vón cục, bạn phải rặn nhiều khi đi tiêu hoặc luôn có cảm giác đi tiêu chưa hết thì đó cũng là dấu hiệu của táo bón.

Tiêu chảy 

là tình trạng đi ngoài phân lỏng, không thành khuôn. Tình trạng này khiến đường ruột bị rối loạn, gây cảm giác khó chịu, thôi thúc đi ngoài nhiều lần và khiến mỗi lần đi vệ sinh đều trở nên mệt mỏi.

Nguyên nhân gây ra các vấn đề tiêu hóa 

Hệ tiêu hóa là một hệ thống phức tạp nhưng cũng rất nhạy cảm. Bất kỳ tác động nào trên toàn bộ đường tiêu hóa, từ miệng đến hậu môn, đều có thể gây ra cảm giác khó chịu tạm thời.

Ví dụ, căng thẳng có thể làm chậm quá trình tiêu hóa và gây táo bón, làm tăng tiết axit dẫn đến ợ nóng hoặc làm tăng tốc độ tiêu hóa khiến bạn phải vội vàng tìm nhà vệ sinh vì tiêu chảy.

Tiến sĩ Alexander Goldowsky, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa tại Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess trực thuộc Đại học Harvard, cho biết:

“Chúng tôi gọi đường tiêu hóa là ‘bộ não thứ hai . Có rất nhiều đầu dây thần kinh kết nối đến mọi bộ phận của hệ tiêu hóa, bao gồm dạ dày, ruột non và ruột già. Căng thẳng có thể khiến não bộ gửi tín hiệu chỉ đạo đường tiêu hóa phản ứng, ngay cả khi cấu trúc của hệ tiêu hóa hoàn toàn không có vấn đề gì,”

Ngoài căng thẳng, các nguyên nhân khác có thể gây ra những rối loạn tiêu hóa tạm thời bao gồm:  chế độ ăn uống, tăng cân, nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Cách ứng phó với các triệu chứng tiêu hóa thông thường

Nếu bạn mới gặp các vấn đề tiêu hóa, hãy thử thực hiện một vài thay đổi để xem các triệu chứng có biến mất sau vài ngày hoặc vài tuần hay không.

Đối với ợ nóng

Có hai cách tiếp cận có thể giúp ích. Một là sử dụng các loại thuốc không kê đơn có tác dụng kiểm soát axit dạ dày.

Cách thứ hai là điều chỉnh lối sống. Hãy tránh những thực phẩm và đồ uống có vẻ làm khởi phát triệu chứng ợ nóng như thức ăn cay, nhiều chất béo hoặc có nguồn gốc từ cà chua; các loại trái cây họ cam quýt; tỏi; hành; bạc hà; và các sản phẩm chứa caffeine như sô-cô-la, trà hoặc cà phê.

Ngoài ra, hãy ăn các bữa nhỏ hơn, duy trì tư thế thẳng người ít nhất hai giờ sau khi ăn, tránh uống rượu bia hoặc ăn khuya và ngủ với gối nâng cao phần thân trên.

Đối với táo bón

Để cải thiện tình trạng táo bón, Tiến sĩ Goldowsky khuyên nên sử dụng chất bổ sung chất xơ dạng bột để pha vào thức ăn hoặc đồ uống. “Chất xơ thật sự kỳ diệu. Nó giúp phân tạo hình và được đào thải dễ dàng hơn, nhờ đó bạn có cảm giác đi tiêu hết hoàn toàn,” 

Ông cũng khuyến nghị tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn uống. Những nguồn chất xơ tốt bao gồm các loại đậu, đậu lăng, đậu Hà Lan, ngũ cốc nguyên hạt, các loại quả mọng, các loại hạt, hạt giống, atisô, bí đỏ và bắp cải Brussels.  "Mục tiêu là bổ sung khoảng 30 gram chất xơ mỗi ngày," ông cho biết. "Tuy nhiên, chỉ dựa vào chế độ ăn uống thì không dễ đạt được lượng chất xơ này. Đó là lý do các sản phẩm bổ sung chất xơ có thể đóng vai trò hỗ trợ quan trọng."

Các biện pháp khác giúp cải thiện táo bón bao gồm uống nhiều nước hơn để hỗ trợ quá trình vận chuyển phân và tập thể dục hằng ngày, giúp duy trì sức mạnh của các cơ trong đường ruột.

Đối với tiêu chảy

Tiến sĩ Goldowsky cũng khuyến nghị sử dụng chất bổ sung chất xơ vì chất xơ giúp phân tạo khuôn tốt hơn. Đồng thời, việc bổ sung đủ nước là rất cần thiết để bù lại lượng dịch cơ thể bị mất do tiêu chảy

Ngoài ra, bạn nên theo dõi những thực phẩm có thể là tác nhân gây tiêu chảy. Những nguyên nhân thường gặp bao gồm các sản phẩm từ sữa; thực phẩm chứa gluten, chất tạo ngọt nhân tạo hoặc caffeine; các món chiên rán, nhiều chất béo, cay hoặc nhiều đường; cùng những thực phẩm chứa các loại đường tự nhiên khó tiêu hóa đối với một số người như lúa mì, lúa mạch đen, hành tây, tỏi, các loại đậu (đậu gà, đậu lăng, đậu hạt), mật ong, hạt  dẻ cười, hạt điều, măng tây, atisô và cà chua phơi khô. Việc sử dụng thuốc chống tiêu chảy cũng có thể hữu ích.

Khi nào cần đi khám bác sĩ

Hãy liên hệ với bác sĩ ngay lập tức nếu bạn có các triệu chứng như đi ngoài ra máu, sốt, mất kiểm soát đại tiện, đau dữ dội hoặc mất nước nghiêm trọng. Nếu không có những triệu chứng này nhưng tình trạng ợ nóng, tiêu chảy hoặc táo bón vẫn kéo dài sau một đến hai tuần dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà, bạn nên đi khám bác sĩ.  

Tiến sĩ Goldowsky cho biết:

“Chúng ta cần loại trừ những bệnh lý nghiêm trọng như ung thư đại trực tràng hoặc bệnh viêm ruột. Mặc dù đây không phải là nguyên nhân thường gặp, nhưng không nên bỏ sót.”

Bác sĩ cũng sẽ kiểm tra để loại trừ các rối loạn khác có thể gây ra vấn đề tiêu hóa, chẳng hạn như suy chức năng tuyến giáp, những thay đổi ở đường ruột ảnh hưởng đến tốc độ di chuyển của thức ăn qua hệ tiêu hóa hoặc các tác dụng phụ của thuốc có thể gây ra triệu chứng.

Tin tốt là phần lớn các vấn đề tiêu hóa đều có thể điều trị bằng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm chế độ ăn uống chuyên biệt, vật lý trị liệu hoặc thuốc men. “Đừng từ bỏ. Chúng tôi có thể giúp bạn cảm thấy khỏe hơn,” bác sĩ Goldowsky nói: “Mục tiêu của tôi là giúp bạn kiểm soát hoặc loại bỏ các triệu chứng để bạn có thể sinh hoạt tốt hơn và có chất lượng cuộc sống cao hơn.”

Ghi nhận tác quyền và Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bản quyền © 2025 thuộc Đại học Harvard. Tác phẩm gốc được Harvard Health Publishing biên soạn bằng tiếng Anh. Manulife hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính chính xác và sự phù hợp của bản dịch này. Phiên bản tiếng Việt là bản dịch từ nguyên bản tiếng Anh và chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin. Trong trường hợp có bất kỳ sự khác biệt hoặc cách hiểu không rõ ràng nào giữa bản tiếng Việt và bản tiếng Anh, bản tiếng Anh sẽ được ưu tiên áp dụng.